Wednesday, July 23, 2014

Tại sao chỉ nên giữ kỳ thi tốt nghiệp và bỏ kỳ thi đại học?

Dẫn: Vừa qua, PTT Vũ Đức Đam đã chỉ đạo cho Bộ GD nghiên cứu tổ chức kỳ thi quốc gia để vừa công nhận tốt nghiệp THPT vừa là căn cứ một để xét tuyển vào đại học ngay trong năm 2015. Sự kiện này làm dư luận hết sức quan tâm, có người ủng hộ nhưng cũng có rất nhiều người chống. Tôi cũng có một bài trả lời phỏng vấn trên VNN về vấn đề này (đã đăng trên blog trong entry trước) nhưng cảm thấy vẫn còn chưa rõ, chưa kể nhiều ý kiến của tôi đã bị hiểu lầm và phê phán nặng nề. Vì vậy tôi viết thêm bài này để giải thích rõ hơn quan điểm của tôi. Bài đã đăng trên fb.
----------
Kỳ thi tuyển sinh 3 chung chỉ mới tồn tại từ năm 2002 đến giờ. Trước đó, chỉ có kỳ thi tốt nghiệp, còn thi đại học thì mỗi trường mỗi thi theo đề thi do mình tự ra và tuyển theo yêu cầu của mình. Bộ chỉ việc cấp chỉ tiêu và kinh phí cho các trường thôi.

Lúc ấy, giáo dục đại học của VN chỉ bị chê là lạc hậu, cũ kỹ, cứng nhắc (do ít tiếp xúc với bên ngoài), nhưng không có tình trạng loạn như bây giờ. Và giáo dục phổ thông của VN nói chung vẫn tạm ổn, trừ những tư tưởng giáo điều trong những môn xã hội-nhân văn.

Khi bắt đầu thi 3 chung, các nhà nghiên cứu giáo dục và các nhà quản lý ở trường phản ứng rất dữ dội. Bởi, quyền tuyển sinh ở đầu vào phải là của các trường, vì nó là một phần của quá trình đào tạo. Khi Bộ đòi nắm quyền như thế, thì có người đã nhận xét rằng chúng ta đã đi thụt lùi về thập niên 60 ở miền Bắc, thời mà cấp trên bao cấp mọi thứ, kể cả tư duy. Nhưng với quyền của mình, Bộ đã kiên quyết thực hiện.

Giờ, sau hơn một thập niên với 2 kỳ thi quốc gia đều do Bộ chỉ đạo, tổ chức (trong đó có những phần việc Bộ trực tiếp làm, có những phần các trường hoặc các Sở làm) thì nhiều vấn đề chưa ổn đã bộc lộ rõ.

- Với kỳ thi tốt nghiệp, người ta không hài lòng vì nó không nghiêm túc, và tỷ lệ đậu quá cao, thể hiện bệnh thành tích trong giáo dục.

- Với kỳ thi đại học, người ta kêu là nó quá nặng nề căng thẳng, 2 kỳ thi quốc gia liên tiếp dồn dập làm hao tổn sức lực của toàn xã hội. Mà nặng nề thật, mấy ngày thi học sinh ở vùng quê đi lại thật khổ sở, thỉnh thoảng lại có chuyện đụng xe chết người hoặc bị mất cắp hết tiền bạc, giấy tờ rất thảm thương, khổ chẳng kém gì thời Lều chõng. Cả một nền giáo dục ứng thí như người ta thường nói.

Bị kêu nhiều quá nên Bộ có kế hoạch bỏ một kỳ thi quốc gia. Cũng đúng thôi, vì trước đây chỉ có một kỳ. Nhưng bắt đầu xảy ra một chuyện lạ lùng: Trước đây ai cũng hiểu là học xong 12 năm thì đương nhiên phải dự một kỳ thi để có thể tốt nghiệp. Sau đó, đã tốt nghiệp rồi thì các em có thể chọn nhiều con đường cho mình, hoặc đi làm công nhân, hoặc học nghề hoặc đi thi vào các trường đại học, cao đẳng để học lên nữa, ai giỏi thì chọn trường khó, ai kém hơn thì chọn trường dễ, chẳng thắc mắc gì. Nhưng bây giờ thì bây giờ hầu như mọi người - kể cả những người thông minh, giỏi giang, có hiểu biết, có lý lẽ - lại khăng khăng cho rằng phải bỏ kỳ thi tốt nghiệp và giữ lại kỳ thi đại học.

Lý do cho lập luận giữ kỳ thi đại học, bỏ kỳ thi tốt nghiệp là: kỳ thi đại học là kỳ thi duy nhất nghiêm túc nên phải giữ lại. Còn kỳ thi tốt nghiệp thì đằng nào cũng đậu gần 100%, thi làm gì, vô ích! Thậm chí có người còn cho rằng nếu bỏ kỳ thi đại học thì giáo dục đại học VN sẽ nát bét, và đó là tội ác!

Dưới con mắt chuyên môn của một người được học về đánh giá giáo dục, tôi thấy quả tình không sao hiểu nổi quan niệm trên. Quan điểm của tôi là phải trở lại những gì đã làm từ trước khi có kỳ thi 3 chung vì nó là điều hợp lý duy nhất. Tất nhiên cũng có ý kiến cho rằng không cần thi gì hết mà chú trọng vào dạy và học cho tốt, cho thực chất, nhưng điều này có vẻ quá lý tưởng, dù tôi cũng ủng hộ nếu có điều kiện.

Nhưng hình như giờ đây tôi trở thành thiểu số tuyệt đối, và càng nói thì càng bị chỉ trích, thậm chí chụp mũ. Một điều mà người ta hay nói nhất là: chỉ có khối trường ngoài công lập (mà hiện nay tôi đang ít nhiều đại diện) mới thích bỏ thi tuyển sinh để "hốt" được nhiều sinh viên mà thôi! Vì vậy, khi tôi nói bỏ thi đại học thì chẳng qua là tôi đang nói vì tư lợi!!!!! (Hu hu!!!)

Xin thử cố gắng chỉ ra vài sai lầm trong lập luận nói trên và chia sẻ để rộng đường dư luận, đồng thời và làm rõ thêm những gì tôi đã phát biểu gần đây:

- Cả hai kỳ thi đều do Bộ tổ chức, chỉ đạo, trong đó có một kỳ được tin là rất nghiêm túc. Vậy nếu chỉ còn một kỳ, liệu Bộ có thể làm cho nó nghiêm túc được không (tất nhiên, nếu Bộ muốn)? Được chứ nhỉ, chỉ cần lấy cách làm của kỳ thi nghiêm túc là được thôi mà! Vậy thì tại sao lại không tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp nghiêm túc mà cứ nhất định phải bỏ thi tốt nghiệp? (Nghiêm túc không có nghĩa là phải khó như thi đại học.)

- Chất lượng giáo dục phổ thông hiện nay bị cho là kém một phần là vì tất cả đều chăm chăm cho kỳ thi đại học, dẫn đến việc học rất lệch để có thể thi vào đại học (ví dụ, không ai học ban C) chứ không học theo năng khiếu của học sinh. Nhiều học sinh thậm chí đã được định hướng theo các khối thi đại học từ lớp 6!

Điều này có nghĩa là mục đích của giáo dục phổ thông (phát triển con người toàn diện) hoàn toàn trở nên vô ích. Các môn không thi đại học trở thành môn phụ, học cho qua (đa số là các môn xã hội-nhân văn). Điều này có rất nhiều tác hại đến sự phát triển nhân cách và trí tuệ của học sinh mà lâu nay chúng ta đã trông thấy và than phiền. Vậy tại sao cứ nhất định phải tiếp tục giữ kỳ thi đại học theo kiểu ba chung?

- Khi có một kỳ thi tốt nghiệp nghiêm túc thì những học sinh kém đã bị loại, vậy thì lo gì các trường - nhất là trường ngoài công lập (!) - vơ vét sinh viên kém chất lượng? Chính ra, việc chăm chăm vào kỳ thi đại học và thả lỏng (hoặc bỏ luôn) kỳ thi tốt nghiệp mới tạo ra nguy cơ có học sinh kém (vì chất lượng phổ thông bị bỏ ngỏ, vì học lệch) mà vẫn vào được đại học nếu gặp may trúng tủ hoặc quay cóp được. Và đó là lý do tại sao nhu cầu học luyện thi lại cao như hiện nay, và quay cóp trong các kỳ thi là chuyện thường ngày ở huyện.

- Ngoài ra, cách thi chung như hiện nay có thực sự giúp các trường đại học tuyển được người tốt nhất hay không?

Tại sao những ngành học rất đa dạng và rất khác nhau như kinh tế, ngân hàng, công nghệ thông tin, vật lý hạt nhân, sư phạm toán vv lại có thể lựa chọn được sinh viên phù hợp nhất cho mình chỉ qua 1 kỳ thi với đề thi giống y hệt nhau (vì chung đề mà) của 3 môn thi của khối A là Toán, Lý, Hóa, trong khi kinh tế thì đòi hỏi phải giỏi cả những môn xã hội nữa, còn toán của ngân hàng thì hoàn toàn khác với toán của ngành toán, ví dụ thế? Trong khi đó, những em có điểm thi 3 môn toán, lý, hóa thiếu chừng 1/2 điểm so với điểm đạt rất có thể lại là người rất giỏi những môn khác cần thiết cho ngành học sau này, nhưng phải bị loại oan uổng. Cho phép các trường tự quyết định sẽ giải quyết được điều này.

Nói tóm lại, dù có thể khác ý kiến của đa số, tôi cho rằng chính kỳ thi 3 chung mà ai cũng cho là nghiêm túc đã dẫn đến việc học lệch, dạy tủ ở trường phổ thông hơn một thập niên nay mà hậu quả của nó là chất lượng giáo dục cả ở phổ thông lẫn đại học đều đi xuống như hiện nay. Vì không có một nền giáo dục phổ thông tốt thì không thể có đầu vào tốt cho đại học, dù có thi nghiêm túc đến thế nào cũng thế. Hãy mạnh dạn bỏ kỳ thi đại học 3 chung và thực hiện kỳ thi tốt nghiệp phổ thông nghiêm túc, vừa sức và có chất lượng, rồi tình hình giáo dục sẽ khá lên, chắc chắn như thế các bạn ạ!
------

Saturday, July 19, 2014

1 kỳ thi quốc gia: "Đừng bàn thêm nữa" (Bài phỏng vấn PA trên Vietnamnet)

http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/186693/1-ky-thi-quoc-gia---dung-ban-them-nua--.html
------
 

1 kỳ thi quốc gia: "Đừng bàn thêm nữa!"

- TS Vũ Thị Phương Anh, phó giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng và Hỗ trợ Chất lượng giáo dục của Hiệp hội các trường Ngoài công lập nhận định, Bộ GD-ĐT đã có nhiều kinh nghiệm tốt để có thể tổ chức một kỳ thi quốc gia ngay được. Điều quan trọng là phải công bố rộng rãi ngay cách thi trong tháng 7 này, nếu không sẽ không kịp...
-------
Công bố chi tiết thi '2 trong 1' ngay trong tháng 7 này
-TS Vũ Thị Phương Anh: Nếu sang năm 2015 quyết định thực hiện một kỳ thi quốc gia thì điều đầu tiên phải làm và làm ngay bây giờ là phải thông báo cho học sinh và giáo viên biết rõ: các môn thi là gì; hình thức và nội dung của từng môn thi ra sao; cách tổ chức kỳ thi (mấy buổi, mấy ngày, thời gian làm bài...); Mức điểm đạt tốt nghiệp (ví dụ: có quy định điểm liệt không, tối thiểu cần bao nhiêu điểm để được xem là đạt...), việc sử dụng điểm tốt nghiệp để xét tuyển sinh sẽ ra sao (kể cả nếu để cho các trường đại học tự quyết thì cũng phải nói rõ điều này ngay từ bây giờ).
TS Vũ Thị Phương Anh, kỳ thi, quốc gia, 2 trong một
TS Vũ Thị Phương Anh

Điều này là rất quan trọng để ổn định tâm lý thí sinh, đồng thời cho giáo viên và học sinh có đủ thời gian để chuẩn bị. Công bố trước một năm là tối thiểu, và ngay trong tháng 7 này thì vẫn còn kịp.  Nhưng nếu để bắt đầu vào năm học thì sẽ quá muộn vì các trường sẽ bị cuốn vào mọi công việc thường xuyên của một năm học.

Nếu thấy quá cập rập thì có thể lui lại một năm. Tuy nhiên theo tôi đã quyết rồi thì có thể làm ngay, với nguyên tắc thay đổi dần chứ không thay đổi quá đột ngột. cái gì khó, chưa làm được thì để lại, và có lộ trình thực hiện dần.
Dựa vào những cơ sở nào bà ủng hộ triển khai phương án tổ chức một kỳ thi quốc gia?
Có nhiều lý do khiến tôi ủng hộ một kỳ thi quốc gia.
Thứ nhất, cũng là điều nhiều người đã nói từ lâu, là việc tổ chức hai kỳ thi gần nhau và tương tự về mục đích là quá tốn kém và gây áp lực không cần thiết.

Thứ hai, về kỹ thuật thì điều này là hoàn toàn khả thi, và trên thế giới cũng có nhiều quốc gia làm như vậy một cách thành công, ví dụ như Úc với kỳ thi VCE (Victoria Certificate of Education) hoặc Anh với kỳ thi GCE (General Certificat of Education), vừa để xác nhận tốt nghiệp vừa sử dụng để xét vào đại học.

Cuối cùng là khác với cách đây 4 năm, hiện nay dư luận xã hội đã quen và chấp nhận, thậm chí ủng hộ, việc trao quyền tự chủ cho các trường trong tuyển sinh, đồng thời Bộ GD-ĐT cũng đã làm cho mọi người tin tưởng rằng Bộ có thể tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp nghiêm túc và có chất lượng. Vì vậy tôi cho là thời cơ để bắt đầu triển khai một kỳ thi chung hiện nay là rất thuận lợi, nếu so với cách đây 4, 5 năm.

Ở các nước, mỗi lần đổi mới thi cử thì người ta làm 2 giai đoạn: Công bố cách thi mới và bắt đầu thử nghiệm ở phạm vi hẹp, rồi lấy số liệu kỳ thi để phân tích, so sánh, điều chỉnh và công bố những kết quả này cho mọi người cùng biết. Áp dụng đại trà, thông tin về kỳ thi mới lại được tiếp tục công bố rộng rãi, có thể đưa lên web, in trên báo, in thành các sổ tay... cung cấp cho mọi người. Như thế, đến khi áp dụng thì thí sinh đã biết rõ kỳ thi sẽ diễn ra như thế nào; giáo viên cũng đã có thời gian giúp học sinh làm quen với cách thi mới, chuẩn bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết ...

Thi tốt nghiệp năm nay đã cho tín hiệu tốt
Cũng có rất nhiều ý kiến bàn lùi vì cho rằng chất lượng giáo dục phổ thông có khoảng cách quá xa với đại học nên chưa thể lấy kết quả một kỳ thi cho hai mục đích tốt nghiệp và vào ĐH. Ý kiến của bà về vấn đề này như thế nào? 

Như tôi đã trả lời ở trên, mọi người đã nhận ra 2 điều quan trọng: Một là đại học không phải chỉ là tinh hoa, mà có một phổ về chất lượng; ngoài ra, mục tiêu đào tạo của các trường là khác nhau, vì vậy không thể có một kỳ thi ba chung (chung đề, chung đợt, chung điểm sàn) mà lại có thể phù hợp với tất cả các trường và các đối tượng học sinh khác nhau.

Hai là tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp nghiêm túc không phải là không thể làm được. Kỳ thi THPT năm nay có thể cho ta một số tín hiệu tốt về việc cải cách khâu ra đề.
Kỳ thi nào, dù thi tốt nghiệp hay thi đại học, thì cũng cần có đề thi tốt, phù hợp với mục tiêu của kỳ thi; đó là khâu quan trọng đầu tiên và hàng đầu. Quá trình cải cách đề thi xem ra đã được bắt đầu với những tín hiệu khả quan.

Tôi nói khả quan là vì kỳ thi năm nay bắt đầu được ra theo hướng mở, khuyến khích tư duy sáng tạo, hạn chế học thuộc lòng. Nhưng còn một điều mà các kỳ thi của chúng ta vẫn chưa hề chú trọng, đó là công bố toàn bộ số liệu thi cử (số liệu gốc, không phải số liệu tổng hợp theo một quan điểm nào đó - thường là theo hướng tô hồng, giảm nhẹ những điều chưa được) và thực hiện các phân tích so sánh để rút ra những thông tin cần thiết về năng lực của thí sinh, về chất lượng giảng dạy, về sự phù hợp của chương trình, và cả về chất lượng của kỳ thi nữa. Việc này không khó, mặc dù có thể tốn công sức một chút.

Nếu không có những phân tích này thì quá trình cải cách thi cử của chúng ta vẫn sẽ là những bước đi mò mẫm. Có thể so sánh như thế này: đổi mới thi cử mà không có những phân tích trên số liệu thi cử thì cũng giống như điều trị bệnh nhân mà không thực hiện đo đạc xét nghiệm và so sánh thì làm sao có thể biết là việc chữa trị có hiệu quả hay không?

Đã thay đổi phải kiên trì với cái mới
Tất cả những khâu cải tiến, đổi mới đó triển khai trong vòng 1 năm có quá gấp để chuẩn bị: từ thay đổi cách dạy, học, đổi mới đánh giá...đến ngân hàng đề thi cho kỳ thi quốc gia?
Điều quan trọng nhất là thông tin đến thí sinh, giáo viên và toàn bộ xã hội cho kịp. Còn thì mọi thứ tôi tin là bộ đã quá có kinh nghiệm sau hàng chục năm tổ chức thi 3 chung. Chỉ cần áp dụng những kinh nghiệm đã có trong kỳ thi đại học (được tin là nghiêm túc) vào kỳ thi tốt nghiệp thì mọi thứ sẽ ổn. Những gì chưa tốt thì cải thiện dần.
TS Vũ Thị Phương Anh, kỳ thi, quốc gia, 2 trong một
Thí sinh dự thi tuyển sinh đại học năm 2014 (Ảnh Văn Chung)
Còn việc thay đổi cách dạy, học, đổi mới đánh giá trong lớp học thì sẽ tự động được điều chỉnh một khi mọi người đã có thông tin đầy đủ về kỳ thi. Không có gì đáng lo cả.

Lâu nay mỗi lần chúng ta có thay đổi về thi cử là cả xã hội lại tỏ ra lúng túng và rối loạn, khiến mọi người rất ngại thay đổi. Nhưng thực ra tôi cho rằng sự lúng túng ấy là do thông tin được biết quá trễ, gần đến ngày thi mới biết mà thôi.

Như tôi đã nói ở trên, cần phải cho mọi người biết trước một cách rất chi tiết khoảng 1 năm để chuẩn bị. Vì kỳ thi sẽ tác động đến học sinh lớp 12, và các em có một năm để chuẩn bị cho kỳ thi này. Nếu nửa năm đầu tiên học theo cách cũ, đến học kỳ hai tự nhiên đột ngột thay đổi, thì rõ ràng mọi người hoảng loạn là đúng thôi.

Xin nhắc lại: ngay bây giờ nếu muốn làm thì hãy công bố mọi thông tin đến cho nhà trường và người học. Đừng bàn bạc thêm nữa, chúng ta đã bàn quá lâu rồi. Có bàn thêm thì cũng sẽ không hình dung thêm được những khó khăn mà chỉ khi triển khai mới gặp.

Vậy nên hãy cố gắng thay đổi ít thôi; mỗi lần thay đổi chỉ nên tập trung vào những nét lớn và quan trọng (ví dụ như năm nay tập trung vào các môn xã hội nhân văn theo dạng đề mở, đó là một nét lớn và quan trọng). Còn những cái khác thì giữ ổn định, để không bị những trục trặc bất ngờ.
Và một khi đã thay đổi thì phải kiên trì với cái mới trong vài năm, theo dõi, đo đạc, phân tích, báo cáo sau vài năm để biết điều gì hay điều gì cần điều chỉnh ... đó là những gì mình cần làm trong kỳ thi tới, dù có một hay hai kỳ thi thì cũng thế.
Cảm ơn bà!
  • Kiều Oanh(thực hiện)